Program „Czyste Powietrze” miał być prostą drogą do poprawy efektywności energetycznej domów i realnym wsparciem finansowym dla właścicieli budynków jednorodzinnych. W praktyce jednak pojawia się coraz więcej sygnałów, że beneficjenci zamiast pomocy otrzymują poważne kłopoty finansowe.
Jak działa mechanizm wypłaty zaliczki?
Wnioskodawca składa wniosek o dotację, a część środków – w formie zaliczki – trafia bezpośrednio na konto wykonawcy. Idea była prosta: ułatwić inwestycje osobom, które nie mają własnych oszczędności na rozpoczęcie remontu.
Problem w tym, że pieniądze trafiają do firmy jeszcze przed wykonaniem jakichkolwiek prac. Jeśli wykonawca okaże się nierzetelny, nie rozpocznie robót, nie wykona ich w terminie albo zniknie z rynku – beneficjent pozostaje z umową, ale bez inwestycji.
Konsekwencje dla beneficjenta
W takich sytuacjach Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej traktuje zaliczkę jako nieprawidłowo wykorzystane środki publiczne. To oznacza, że:
– państwo żąda od beneficjenta zwrotu całej zaliczki,
– nie interesuje ich, że to wykonawca zawinił,
– beneficjent zostaje bez dotacji, bez remontu i z obowiązkiem zwrotu pieniędzy – wraz z odsetkami!!!
Gdzie leży problem prawny?
- brak należytego zabezpieczenia zaliczki – środki publiczne powinny być chronione np. poprzez gwarancję bankową, a nie „przelewane na słowo”
- brak realnego nadzoru nad wykonawcami – program nie prowadzi rejestru wiarygodnych firm ani systemu weryfikacji
- odpowiedzialność przerzucona na beneficjenta – choć to fundusz wypłaca zaliczkę, konsekwencje błędów i oszustw spadają na wnioskodawcę
Jak bronić się w takiej sytuacji?
– dokładnie zweryfikować wykonawcę – sprawdzić KRS, opinie, historię działalności, unikać firm „krzak”
– zabezpieczyć się umownie – zawierać szczegółowe umowy z wykonawcą, z karami umownymi i jasnym harmonogramem
– zgłaszać nieprawidłowości – w przypadku braku realizacji robót jak najszybciej poinformować instytucję finansującą
– korzystać z pomocy prawnej – już na etapie podpisywania umowy!
Podsumowując, program „Czyste Powietrze” miał wspierać obywateli, a w praktyce naraża wielu z nich na poważne straty finansowe. Mechanizm zaliczek sprawia, że uczciwi beneficjenci odpowiadają za działania nierzetelnych firm. Kluczowe jest świadome zawieranie umów i zabezpieczenie się jeszcze przed wyborem wykonawcy.
